Kelionenn

Salud deoc'h tout !

Pour commencer mon blog en poésie je livre aux Internautes un poème de ma composition.

Kement ha krogiñ ar blog-mañ e kinnigan deoc'h ur varzhoneg e galleg skrivet genin-me.



Ce qu'on voit dans l'œuf mystérieux du vent d'hiver


Le vent s'est enrubanné dans les chandeliers morts des chardons
Tournant autour de l'axe du tremble
Et faisant voler la lune par l'intermédiaire
D'un peigne de nuages
Il sème des corolles soudaines de pies
Sur janvier au poil ras en prairies immobiles

Sentant le passage d'un soleil par son travers
Il lui emmêle son fleuve d'air aux rayons
Il lui dispute la connaissance intime des brindilles
Qui entre eux deux est la main de femme dans les herbes des marais ?

Aujourd'hui penché
Sur le désir vert des rosaces
Et la voie lactée des larves par le sol
Il leur oppose une
Epée froide de nuages
Oubliant les caresses du val plein de vie

Un moineau prostré est-il pour lui un toton de plumes
La mer un cheval de plus ?
Prend-il plaisir au rictus de la vieille
Qu'il enveloppe de sa grammaire glacée ?

Demain les noisetiers y plongent
Les étoiles rouges de leurs sexes
Et, trait de plume de l'hiver aux encres inattendues
Se dégage sous un de ses doigts
Une mèche du front de ma bien-aimée

Février 2006

Salud d'an holl !

Bonjour à tous !

La langue dans laquelle j'écrirai le plus souvent sur ce blog sera le breton, la langue universelle, mais il sera possible de trouver des notes en basque, en anglais, en français, en occitan, en swahili... et autres langues universelles !
Kelionenn, ar gelionenn avec l'article, c'est "la mouche", celle qui volète, qui visite la nature en essayant de ne pas se faire piéger sur une toile, fût-elle celle d'Internet; celle qui peut aller sur la peau d'une très belle femme, ou sur la table où reste un peu de jus d'orange, ou sur une déjection, ou sur un tableau de maître. Et aussi celle qui parfois se montre agaçante !

Betek ar wezh kentañ, tudoù !

Dick Panterra

Ur manez dirak ar sav-heol



Manezioù ar Jura ; difoupiñ e lein un ode, ha gwelet un dra hepken : ur manez bras du-hont é nijal a-dreist an holl re arall. A-hed an hent a valeomp àrnoñ àr-droad goude, ne sellan nemet doc’h un dra : brasted ha gwennded ar bed-se hag a hañval bout ken tost, ken e seblant din gwelet roudoù an dud a zo é krapiñ àr an erc’h, du-hont. Klask a ran anavout unanennoù ag ar pikernioù a ya d’ober ar ramz-se.
Un deiz arall, da vintin, e manez ar Pilat, pas pell a-zoc’h Sant-Etienne du-hont. Ma breur zo éc’h ober ur staj aze ; lâret en deus din en doa gwelet ar Mont-Blanc diàr lein ar manez, ur mintin bennak. Ken touforek eo an amzer ma ne weler ket netra ag an Alpoù àr-greiz an deiz ; setu me enta é klask monet e kours da vintin betek lein ar manez-se, pedost. Get an oto e krapan àr an hent a zo é troidellat. An noz eo c’hoazh èl rezon. Ne gredan ket e welin un dra bennak interesant, kogus a zo en aer ag an amzer oc’hpenn.
Neoazh, a pa sav an heol, e komprenan em eus bet chañs ur seurt : just dirak an heol nevez-ganet, ha pas en ur lec’h arall, e welan fas divent ha karet ar manez-se ; penaos bout sur eo ar Mont-Blanc, n’on ket evit prouiñ kement-se, mes petra e hellehe bout a-hent-arall, ken bras èl ma seblant bout ?
N’on ket bet james tost doc’h ar Mont-Blanc, ha neoazh p’er gwelan ne ran nemet soñjal ennoñ. Marse ar blez-mañ ?
Ne blijehe ket din sellet doc’h an dud èl ma sellan doc’h manezioù zo, èl ar Mont-Blanc da skouer : gwezh-a-vez e chom stag ma selloù doc’h ur pikern bennak, ha kalavern peseurt troioù a vehe graet get an oto, pe get an hent e-dan ma zreid, atav e klaskan ar gwel-se hag e troan ma fenn. Ha pa ne vehe nemet un tamm roc’h ag hor bro-ni, 300m dezhoñ, e vehe ur seurt. A-boan ma c’hellan heuliiñ ar pezh a lâr an dud tro-ha-tro din. E galleg eh eus ar ger « fasciné » evit an dra-se, a dostaan doc’h « fascisé » gwezh-a-vez pa vez komzet ag un den brudet hag a zesach betek re selloù ur bobl ! ! Hag an dra-sen e vehe sinifiañs an droienn vrezhonek brav-mañ : bout edan kazel-gê…. ?
Get ar Mont-Blanc e kavan biskoazh-brav an anvioù pikernioù oc’hpenn-se : aiguille du Triolet, aiguille du Plan, plan de l’aiguille, aiguille Verte, aiguille du Dru, dent du Requin, les arêtes de Rochefort, glacier du Nant Blanc, glacier du Talèfre, Grandes Jorasses, aiguille du Chardonnet, Mont-Blanc du Tacul, Mont Maudit, Aiguille Noire de Peuterey, Pilier du Frênet….
Barzhoniezh a-vil-vern, èl rezon, ha n’eus ket a arsav d’ar gorollenn a ran pa sellan doc’h fotoioù ag ar manez-se, bep taol e klaskan anavout an traoù, divinout e-men emañ bet tapet ar foto. N’eus ket afer a ouiet anv an traoù evit priziiñ braventez ur roz meinek pe un devalenn lan a erc’h, pe kribenn lemm ha gwenn ur pikern… met kas a ra un dra oc’hpenn din, brasaat a ra ma flijadur, èl pa vehen é welet ar pezh a zo tro-ha-tro d’ar foto ha n’heller ket tapout get an daoulagad.
An anvioù-se, hag an hentoù-se dianav din a vezan é klask pa lennan levrioù-kraperezh, un nebeudig am eus, èl unan skrivet get Gaston Rébuffat prenet nevez-zo, diàr-benn ar Mont-Blanc.
Mall e vo din monet da welet ar ramz e-raok ma vo aet e stêrioù-skorn da hesk.

Ur bed ha n’eus ket kalz a dra da gompren a-barzh. Prad divent ar levrioù. Ur bed ha ne dizho ket da zen erbet anavout mat en e vuhez, kement ha kement a zo anezhe. Lod a vez é klask gober, hag a vez gwelet bep blez é añse gouiet penn d’an traoù nevez embannet. En tele e weler (pas me atav) o fennoù en abadennoù (n’int ket ken niverus-se anezhe !) anvet sevenadurel. Aes e vehe gober goap doc’hte, doc’h o gwelet e-mod-se é redek àrlerc’h traoù dibosupl, é lenn d’an daoulamm evit lâret goude « lennet ‘m eus int » pe, gwashoc’h, é klask diskouez o fortled er skramm ha gwerzhiñ o zraoù e-sigur komz a oberennoù ar re arall. Gwir eo, hag a-dra-sur eh eus tud lip-revr e bed an tier-levrioù, dreist-holl er vourc’h-hont àr ar Seine. Neoazh on techet da vagiñ ur menestin teneridigezh doc’h tud foll e-mod-se (ken sur ha ken gwir eh omp foll en ur mod pe en ur mod arall, an holl ac’hanomp… da skouer, er momand mand on é skriv ar gerioù-mañ eh on é selaou ar memes tamm sonerezh evit ar pempvet gwezh doc’htu marse…).
E bed ar levrioù e brezhoneg e oa – na bout eo un dra dibosupl ivez – un tammig aesoc’h lenn « tout » an traoù… diaesoc’h eo bremañ, pasapl a draoù a vez embannet ur seurt. N’em eus ket klasket gober, ha diaes e vo din gober bremañ, ha pa ne vehe ken nemet evit gober seblant ; evit seurt traoù emañ ret partial e kours !
Just evit lâret on souezhet é welet penaos e lennomp levrioù zo estroc’h evit ur wezh, pa ouiomp reizh-mat n’hon eus ket forzh amzer evit lenn ar re arall, da skouer hennezh, er gognell, e lein ar stalenn koad kistin.
Gwezh-a-vez e klaskomp adlenn traoù hag o doa plijet deomp pa oamp bihan. Get poan e taomp da benn a adkavout lod anezhe. Ha neuze o lennomp en-dro, get ar spi kavout enne roudoù ag an eürusted hor boa bet é heuliiñ hent o fajennoù.
Dipitet e vezomp neuze, pas dalbezh mes lies ur seurt. Seurt-se zo arruet genin-me ; ar Grand-Meaulnes en doa ma lakaet da huneal pa oan doc’h er lenn (troioù dek vlez e oan ?), ha skeudennoù a oa chomet e ma fenn. N’em boa ket kavet nemet aspadennoù ag ar blijadur-se p’em boa eñ adlennet, ar blez paseet. Gwashoc’h c’hoazh evit Jules Verne (e amzer ma yaouankiz e oan bamet d’ar feson ma taolenne bed an natur, pe ar skiantoù ; n’em boa ket taolet meiz e oa ken truezek ar feson ma komze ag an istoerioù-karantez !). Hep komz a Frison-Roche, e romant « Premier de cordée » hag ar manezioù a vez kaoz anezhe a-barzh, o doa skoet ma spered pa oan krenn. N’em boa ket adkavet tamm erbet ar manezioù burzhudus p’em boa adlennet ar romant n’eus ket forzh pell zo. Ha neoazh e choman desachet get ar manezioù-se, hag ar Mont-Blanc en o zouezh èl rezon (hama, me ‘gomzo anezhoñ ar wezh kentañ).

Setu, un nebeut mizioù zo, profet din unan ag ar levrioù a oa chomet sanket ar soñj anezhe em fenn a-c’houde an amzer-se.
An titl anezhoñ : Le renard et le chien courant, en dastumad « Bibliothèque Verte », skrivet get Daniel P. Mannix. Kontant-bras e oan get ar prof, a-c’houde un tammig zo e sellen, bep gwezh ma tremenen en ur marc’had traoù kozh, e ken kas e vehe eñ aze, en ur bern bennak… hep er c’havout. Ha setu-eñ. D’an tu arall e oan engortoz ag un dipitadenn, ne vehe ket souezhus. Kresket he doa mojenn ar levr-se em spered a-hed ar blezioù, diàr ar pezh am boa santet en amzer-se, mes petra oa e gwirionez er levr-se ?
Er pajennoù kentañ em eus gwelet un dra n’em boa ket taolet meiz doc’htoñ e-raok. An natur e oa ar skrivagnour é tiskoueziñ deomp ne oa ket a zre-mañ ; tost oa, get garzhoùier, parkoùier, pradoùier, hentoùier mesk-ha-mesk… mes un nebeut plantennoù ha loened a veze komzet anezhe en istor a oa iskis ; louarned gris, sasafra… en Amerika e oa.
Fonnapl on bet gronnet get ar memes plijadur am boa bet pa oan bihan. Ha setu me krog da lenn, difonn, kement ha profitiñ, ar levr marzhus-se. An istor zo simpl-tre : buhez ur louarn; ha eñ bihan emañ bet kavet get tud, d’ar momant ma oa lazhet e familh get jiboesaerion. Desavet eo bet àr un dro get ur c’hi. Ur wezh daet da vout emren e achap hag e komañs e vuhez en natur. Un deiz bennak e krog ur jiboesaour hag e gi-redour da heuliiñ roudoù ar louarn-se, daet da vout finoc’h c’hoazh evit ar louarned arall abalamour d’ar feson mand eo bet desavet. A-hed an istor e heulier an dud é klask lazhiñ ar louarn-se get kement teknik-lazhiñ a gavont. Skontus, a-benn ar fin, n’em boa ket soñj e oa ken kriz ar romant-se ! Met plijus atav da lenn. A-vuzul ma klask ar mestr-jiboesaer – hag e gi duac’h-tre d’ar jiboesa louarned – tapout Tod (anv ar louarn eo) e weler ar maezoù é cheñch a-nebeudigoù betek bout heugus get pouez ar gêr vras doc’h em lediñ. Betek an achumant. Du eo an istor, hag ur souezh eo bet din addizoleiñ an dra-se…

Hag ar levr-mañ n’eo ket nemet ur c’heotenn e prad divent ar levrioù !