Kelionenn

Ur gerig evit lâret deoc'h eo kroget (mall a oa !) sezon nevez Filaj Global, un abadenn radio (a gasan me) àr RMS (89.6 FM; Radio Morbihan Sud eo, skigniñ a raont àr greisteiz ar Morbihan (piv en dehe kredet ?). A-barzh èl da gustum, barboterezh a-ziàr an natur, ar sonerezh, ar brezhoneg...

D'ar merc'her etre 7e hag 8e d'an noz, ha d'ar sadorn etre 2e ha 3e d'enderv. Bep pemzektez e arru un abadenn nevez, da c'hortoz e vez lakaet da selaou ar memes abadenn estroc'h evit ur wezh.

Pajenn 11

—"Ha petra e hrès-té enta, me hroaidur ?

—"Hui e ya de huélèt, Eutru; Me houi ur gaér a beden: Oh ! ya, nà càerrèt ur beden é honnen ! guet a gonfort e ra hi d'er galon, er beden-men e houyan ! Mem brassan bonheur ha leuiné e zou ehué hi larèt quement dé zou.

—"Mæs anfin, ne bedès chet é pad ol en dé attaù ?

—"É pad ol en dé, Eutru; ha hoah n'hellan quet arrihue én achimant anehi, a ben en noz.

—"Ha péh peden é honnéh enta ? é guirioné, ret é m'en dé hir bras, a pe ne hès chet erhoalh ag un dé aveit hi larèt pen d'er ben.

—"Oh ! ne pas, n'en dé quet hir, forh vèrr é quentoh; er beden-cé e zou: Hun Tad, péhani e zou én Nean.Chetui amen penaus é hran eit hi larèt: quent commance guet hi, mé saù me halon tremeha Doué, ha goudé nezé me lar: "Hun Tad, péhani e zou én Nean !" Azé mé arrest, aveit chongeal ér græce e ra d'ein en Eutru-Doué én ur bermettein d'ein er galhuein èlcé me zad ! Penaus…..

240 - « seuel e hrant forh mitin » Imitation hur salvér Jésus-Chrouist, édition nehué, Moullerezh Galles, 1876.
Sevel a raont forzh mintin

Ils se lèvent de très bon matin

241 - «…e choment berr d’e lakaat da goll pasianted » Bleunioù Sant-Frañsez

Ils ne parvenaient pas à lui faire perdre patience

242 - «…en em zastumas ar vugale…da c’hoarzin d’ezañ . » idem

… en em zastumas ar vugale… da c'hoarzhin dezhañ

En em zastum: se regrouper; c'hoarzhin dezhañ: rire de lui (a gomprenan me atav)

243 - «…e c’hoarveze gant ar sant dougen meuleudi d’ezañ » idem

... e c'hoarveze get ar sant dougen meuleudi dezhañ

Dougen meuleudi da u.b.  : faire les louanges de qqn

244 - « e-pad meur a zevezh diouzhtu e pedas Doue » idem

Diouzhtu a dalv ivez "d'affilée", evel amañ

245 - « Ol maliç en dud n’en dé quet capabl d’hobér næz d’en hani… » Imitation hur salvér Jésus-Chrouist, édition nehué, Moullerezh Galles, 1876 pajenn 89 (livr 2 chapitr 2)

Holl malis an dud nend eo ket kapabl d'ober naez

Ober naez da ub: nuire à...

246 - « displij quêntoh ol d’en dud eit de Jésus » idem

Displij kentoc'h holl d'an dud evit da Jezus

A tout le monde: "Holl d'an dud" ha pas "D'an holl dud" evel lies; kavet e vez ivez er yezh komzet.

247 - « distâguet hou calon doh quement tra zou aral… » idem

Distagit ho kalon doc'h kement tra zo arall

Doc'h kement tra zo arall: de quoi que ce soit d'autre

248 - « N’ou dès quin désir meit ma vou… » idem

N'o deus ken dezir 'met ma vo…

Ils n'ont pour seul désir que soit…

249 - «…eno e oa medisined barrek diouz kleñvejoù an daoulagad. » Bleunioù Sant-Frañsez

…eno e oa medisined barrek diouzh kleñvedoù an daoulagad.

Barrek diouzh kleñvedoù an daoulagad: spécialistes des maladies de l'œil, qui savaient y faire

250 - «…e-leiz a dud o tont da ziarbenn d’ezañ. » idem

e-leizh a dud o tont da ziarbenn dezhañ

plein de gens venant à sa rencontre

251 - « eur breur yaouank a heuge…ouz an dilhad santel » idem

Ur breur yaouank a heuge … ouzh an dilhad santel

Heugiñ ouzh udb: avoir du dégoût envers qqch

252 - « eun den yaouank meurbet-nobl » idem

Un den yaouank meurbet-nobl

D'al liesañ e vez kavet "nobl-meurbet"

253 - « …, ken aliez de ma zav an heol,… » Mouez meneou Kerne

Ken alies deiz ma sav an heol

Tous les jours que Dieu fait (mot à mot "chaque jour aussi souvent que se lève le soleil")

254 - « a dam dost d’imp,… » idem « ar pardon, tremenet pell re vuhan » idem

(a) damdost dimp: tost a-walc'h dimp

Pell re vuan: kalz re vuan

255 - « Maes quehet èl ma souffrehet…,… » Imitation hur salvér Jésus-Chrouist, édition nehué, Moullerezh Galles, 1876.

Mes keit èl ma soufrehet

Tant que vous souffrirez

256 - « me ha rac’h » klevet e Brec’h

Me ha-razh

Me ivez, me ha-tout

257 - « 5 pe 6 miz zo bennak » idem

Ha n'eo ket 5 pe 6 miz bennak zo (met an daou a dalv ur sort)

258 - « eñ lôka bout » idem

Eñ 'lôka bout...

Moarvat eo...  ;       ar verb zo kar da "eñ 'ranka bout"

259 - « n’helle ket evet gran ebet » idem

N'helle ket evet tapenn ebet

260 - « distroh aveit an dra-se (a zo) » idem

Distroc'h evit an dra-se = estroc'h evit an dra-se: il n'y a pas que ça

Medicago lupulina

Kavet e vez an anvioù "melchon-lann" pe "luzern bihan" (Medicago lupulina) er levrioù pe get an dud, met en arbenn ma n'eo ket ur sort melchon tre-ha-tre e c'hellehemp gober "luzern-lann" anezhe. Ar re-mañ a vourr ag an douar-lann, ag an douar paour, gwir eo; ha just ker gwir eo int hañval doc'h melchon get o del e teir lodenn, o fennadoù bokedoù melen… c'hwi o gwel er c'hlazenn é astenn o c'horzennoù a-rez an douar, 'gozik dre zan ar geot, gwelet e vez just an tammigoù bokedoù pe ar frouezh du, un nebeudig del. Ya, ar c'horzennoù en em astenn tro-ha-tro, èl brec'hioù ur morgazh. Lies e chom bihan ar blantenn met gwezhavez ar ront a ra ur metr hanter a ziametr ! Evel-se en em strewont, rak ar frouezh bihan du a arru èl-se pellik a-walc'h a-zoc'h ar blantenn vamm.

Mar dastumit razh ar brec'hioù-se (hag aes eo rak ne daolont ket gwriziad èl ma ra ar melchon gwenn) e c'hellit goude disgwrizienniñ aes a-walc'h ar blantenn ha kavout ar wrizienn-vamm, fin-fin, hag a ya don en douar.

Perak n'eo ket bet lakaet er gener "Trifolium" (melchon) neuze ? Ar frouezh eo a zo disheñvel; re ar luzernoù a zo un tamm hiroc'h ha gober a raont ur spiralenn (met gwezhavez get un dro hepken !) – a bep sort spiralennoù hervez ar spesadoù – met re ar melchon a chom eeun ha ne greskont ket kalz.

Kavet e vezont, àr an douar-lann neuze, e pep lec'h e kreisteiz ar Morbihan, met en douaroù n'int ket ker stank.

http://luirig.altervista.org/photos-int3/x/135.htm

Pajenn 10

…ne zégass chonge-t’emb hemb arsaù ag é buissance hag ag é vadeleah ? Disquet enta, hui ehué, devis hui memb doh Doué a p'en doh hou ç'hunan guet hou lonnèd, ha hui e gonduyou ur vuhé vad ha douç én hou playeu quetan. Mæs petra e laran-mé ? hilleih a hanoh er groa déjà, èl ma credan ha ne mès quin dobér, aveit hum assurein a guement-cé, nameid ag er péh e yan de larèt-t'oh, hag e hoès marcé cleuet déjà.

Ur bélèg, péhani n'en dès chet hoah guerço, e oé é hobér hent tost d'er guér a Glermont én Auverg, e huélas étal en hent dré béhani é treméné ur pautrig, ur bugulig youanq, e seblantas dehou bout dishaval doh er vugulion aral dré en arben ag er vin modest ha poset en devoé. Ean e dostas d'er hroaidur-zé hag hum laquas de zevis èl-men doh-t'hou:

—"Petra, m'ami ! té zou azé ha ç'hunan-pen é pad en dé, té zeli cavouet hir en amzér ha scuéhein ?

—"Oh ! ne pas, Eutru, e rescondas er hroaidur, ne scuéhan quet tam erbet, rac mé hra perpet un dra benag.

Pajenn 9

….bed-men n’en devoé mui, guet é ol dud abil, nitra aquerh de ziskein d’er gueih verhig dihouièg-men péhani e hanaùé mad hé Doué, n’en devoé mui ehué nitra aquerh de rein d’er gueih peurézig-men péhani e gâré quement hé Doué. Hé ol leuiné ér parqueu e oé bout hé hunan inou. Jamæs ne oé bet guélet é clasq compagnoneah er vugulion youanq aral ; ou hoarieu n’hi zennent que devat-hai ; ou hoarhereaheu diavis ne barrent quet doh-t’hi a zevis attaù doh Doué. Mar conzé, ur benag én amzér, doh merhédigeu aral ag hé oaid, é oé dalhmad aveit ou douguein guet doustér d’où devout int-memb chonge a Zoué, en er groé perpet.

Ah ! bugulion ha bugulézed youang, revou enta hou chonge quetan hui ehué clasq dalhmad en Eutru-Doué én ol œvreu e hret ! èl Germénen, èl santés Geneveuv, èl en Ermited-hont a Balestin, èl Jacob ér mésopotami, èl Moïs én Egypt, clasquet en Eutru-Doué, ha hui e houyou er havouet. Rac quement tra crouéet e gonzou d’oh a nehou. Hàg ean e zou un dra benag én Néan pé én-dro d’emb, hemb…

Pajenn 8

…d'hi distroein a chongeal é Doué perpet, hag ehué én ol moyanteu hi devehé bet cavet aveit pligein, èl ma venné, é peb-tra d'hé Hrouéour. Hé ol souci inou e oé pedein Doué hemb arsaù. Er vraùité ag en ol dreu crouéet, e huélé dalhmad èl-hont dirac hé deulegad, e gonzé doh hé halon hilleih crihuoh aveit n’en devehé bet conzet jamæs en ol livreu, en ol predègueu memb hi devehé bet guellet cleùet, hag, ag hé zu, hi e gompréné reih mad ehué langage en treu burhudus-cé. Èl guéharal ur vugulés aral, santés Geneveuv, ar ronteu péhani é querhé hemb hanaùouèt hé buhé, hag ehué èl sant Françès a Assis, a pé gleué er pichonned é cannein, é havalé guet-hi én hi houvient dré ou han de vêlein hé Hrouéour ; splandér liguernus en hiaul e oé eit hi ul limage a splandér éternel en Eutru-Doué, ur oah hi devehé bet guélet é ridêg guet hèrr ital hé zreid, e zégassé chonge dehi aben penaus ma tremén bean ehué buhé mab dén ar en doar ; er guél ag hé deved ind-memb e oé aveit hi ul leçon hag hi disqué de vout douç hag humbl a galon ehué d’hé zro. Elcé enta, er….

Gwelet em eus, tuchant, un tañva d'un abadenn hag a vo skignet a-benn arc'hoazh (sadorn 24 10) àr Arte da 7 eur d'an noz (Arte Reportages). Un tamm gwel d'ar Ghana lec'h ma arru un toullad urzhiataerioù, postoù-tele, pellgomzerioù hezoug daet ag an Europ, e-sigur sikour get an dud-hont da dapout int-ivez benvegoù niverel. E gwirionez e achuont er strewedeg hag e vezont dismantret d'ar vugaligoù pe d'ar grennarded eno, hag e-leizh a dud èl-se a dap kleñvedoù diàr efed ar metaloù a zo en traoù-se. Pa soñjer oc'hpenn-se er re a labour a-lazh-korf hag evit blankigoù er C'hongo evit tenniñ ag an douar ar memes metaloù-se (hag argant ar werzh a brofit d'ar vrezelourion a-zu-hont; cf film YA Bertrand ar sizhun-mañ (dimerc'her d'an noz me 'gred)) e lak un den da vout heuget. Ha Yann-blogour da vout dic'houstet. N'em boa ket afer ag an dra-se evit ma tihunehe ennin an c'hoant da skriv nebeutoc'h àr ur blog ha da zizoniñ ag ar sapre rouedad-se. Hag e rin ? Moarvat, met pegoulz ? Pa vimp rediet holl d'er gober pe e-raok ? Ma...        Skriv hag eskemm ha krouiñ ha klask a chom dalbezh a-bouez-ruz, met chom bev a zo ret evit gober an traoù-se ha leuskel bev ar spesadoù arall a zo mil a-bouez ivez...    C'hoant am behe da skriv "gwelet e vo" met pas, er gwelet a raomp dija, ar gast a vur-se é tostaat...

foto: http://www.flickr.com/photos/leoroubos/3678064019/

Pajenn 7:

…er mercheu splannan rah ag é garanté én hé hevir, hag ehué é græceu spécial ér stad humbl hag izeleg-hont é péhani en en devoé hi laqueit. Ya, en Eutru-Doué, péhani hum guh doh erré abil hag orgueillus, mæs ag en tural, e gav é blijadur doh hum ziscoein d'erré vihan hag humbl, e gonzé doh calon Germénen, dré er burhudeu admirabl ag en ol dreu crouéet peré hum zisplégué dirac hé deulegad. Ne fehér quet larèt pihue é en dès bet, quetan rah, disquet de Germénen er guirionéeu principal ag er religion a grechéneah; mæs gùir é attaù larèt penaus en hani en dès ean bet groeit, ne vern pihue é a dural, ne hras quet calz a dra, rac n'en devoé quet bet calz d'hobér. En Eutru-Doué ean-memb é hunan e achihuas disquein é vugulézig, é vatéh. Gout e hras Germénen abred, hag a vihannig-memb, , er péh ne houi quet jamæs allas ! erré peré ne houlennant quet guet Doué, dré bedenneu tuem ha grédus, ma pligeou guet hou ou disquein, ou instrugein. Pèl ma oé avèl-hont doh er saffar ag er bed, ne oé nitra capabl, én ur oarn, èl ma hré, hé lonnèd ér parqueu, ….

Setu amañ ur levr eh on é lenn er prantad-mañ: eil levrenn kronikennoù Job Jaffré er Liberté du Morbihan, bet kempennet evit an embann get Daniel an Doujet. Kempennet, da lâret eo evit bout sklaer, bet chañjet skritur dezhe evit o lakaat er mod da skriv a-vremañ (gwezh-a-vez e koller traoù é ober èl-se met peurchañs eo chomet fidel D an Doujet d'an destenn orin !) ha lakaet notennoùigoù oc'hpenn evit displegiñ traoù zo. Ma faot deoc'h lenn brezhoneg yac'h ha c'hwek e c'hellit lenn al levr-mañ. Mard oc'h é klask lenn traoù skrivet e brezhoneg liv gwened dezhe (muioc'h evit ar liv zo amañ, ar jol, ar sapr !), tapit-eñ ! Hag oc'hpenn e teskit traoù a-ziàr ar vro er blezioù-se (1982-1983), hag ivez ar Grenn-Amzer, amzer ar chouanted... Ar si a zo (rak unan a zo !) get skridoù sort-se a zo e vez tremenet ag un dra d'an arall hep forzh a liamm etreze, gwezhadoù zo e seblant bout skriv e brezhoneg brav ar pal, e-raok danvez an destenn. Met aliiñ a ran deoc'h er lenn, eñ pe ar levr a zo bet embannet e-raok hag a zo a-barzh ar blezadoù 80-81; evit ar re a zo é chom e bro an Oriant e vo moaien deoc'h monet da gomz get tud arall ha get Daniel an Doujet a-benn diriaou da 8 e 30 d'an noz er greizenn Amzer Nevez e Plañvour.

Taolit ur sell ivez (pa ne vehe nemet evit gouiet ar priz !) d'ar pezh en deus skrivet Rezore àr ar sujed-mañ: http://rezore.blogspirit.com/index-2.html ; ha profitit evit klask penn d'ar "prizioù Pinocchio" àr ar blog-se !