Kelionenn

Setu ur varzhoneg evideoc'h

Ma faot deoc'h he c'hlevet get sonerezh oc'hpenn e vo moian deoc'h he c'hlevet e Karaez d'an 30 05 d'an noz pe e Bubri d'ar 14 06, get ar strollad Fast-Noise Trade (hag aesoc'h a se e vo deoc'h heuliiñ ar sonenn !)

Lugernus eo ar saout e pradoùier ma spered
Kreniñ a ra ar mor frommet get daouarn ar merc'hed

Tonioù a-yoc'h ennin estèl ur bobl digabestr
Den kozh nevez ganet é tizoleiñ ar fenestr

Bombardoù violet é lakaat ar bed da vreskenn
Mammenn kogus ar bed a dorr liammoù an anken

100 000 kloc'h é tintal evit 100 000 karantez
100 000 gwezh é vervel hag é tisoc'h ag ar bez

Bugale disolit é flouriñ kroc'hen ar vemoar
Poulladoù dour nevez àr hentoùier ar loar

Ur pousin liesliv e teñvalded ar suler
Manezioù tan kuzhet a zic'houskay edan berr

Kogusennad c'hwibed é puniñ àr vevenn an noz
An Netra zo a-barzh en deus liv ur boked roz

Un dra nevez hag a vo embannet edan berr: un astenn da c'heriadur Emile Ernault, kempennet get Gwennole ar Menn get sikour ur bare kenlabourerion; nag a draoù da zeskiñ a-barzh !
Un tamm ker eo avat: 90 € !


Deoc'h c'hwi da arboell un tamm argant a-benn miz mezheven !

Joa deoc'h !

Setu un tammig danevell evit krogiñ get ar blez nevez....

En-dro d'ar mikro.


Da seizh eur hanter pe dost eo savet Herri Takus en e blomm ar mintin-mañ, pikouz en e zaoulagad ha kaod en e veg. An neizhour e oa c'hoazh é lenn get entan al levr nevez-embannet "Buhez Arsène"; ul levr eñvorennoù arre, sur, met karg' a draoù da zeskiñ a-barzh, a-zivout buhez al laeron saout e reter kornad Montroulez e fin ar XVIIvet kantved; hag ur brezhoneg ken flour, ma zud kaezh, ken eo chomet betek kreisnoz hanter é troiñ ar pajennoù.
Bremañ avat emañ ret dezhañ gober difrae, rak deuet eo tro eizh eur hanter d'em ziskouez e penn spleitenn alaouret e vontr nevez...an termen da selaou enrolladenn diriaou...an tokarn àr e zivskouarn, ha setu. Krog eo da glask, e-mesk bourbouterezh plijus ar pemp kañfard a barrez Plougorz, ar mein presius emañ àr o lerc'h a-c'houde un nebeut blezadoù. Peseurt mein presius ? Sot eo Herri get ar gerioù dibaot, get an troiennoù ne vezont ket klevet bemdeiz. Ha setu ar pezh a c'houlenn eñ gete; ha gober a ra an traoù-se get un hentenn dezhañ e-unan: hentenn ar marc'h-mul. Da lâret eo, distilhiñ e c'houlennoù èl ur vindrailherez; a-wezhioù e vezont tolpet dre o ster hag e ya a-kerzh gete, met d'al liesañ e ya a-bep-eil-penn gete: eñ a choaz ar goulenn a seblant dezhañ bout danvez ur gavadenn d'e heul, ha mat pell zo ! goulenn ha goulenn...
Mil-gontant e vez pa gav traoù dic'hortoz dreist-holl: ur ger kozh ne grede ket e veze anavet er bastell-vro...ur ger dianav get ur penn gallek neoazh...unan hag a ra dezhañ soñjal en unan arall er yezh-mañ-hag-ar-yezh...ha, gwelloc'h c'hoazh, ur ger ne oar tamm ebet a beseurt tok e c'hell bout sortiet. E huñvre kuzh: kavout ur ger deuet tre-g'an-hent ag an tamazight, kaset get ne ouier ket an diaoul peseurt micherour ag ar C'habili deuet da Vreizh.
An enderv-mañ e vo get skipailh bourc'h Lannoc'h, ur skipailh hag a blij dezhañ ken-ken; tud kozh ha yac'h a spered, prest da glask en o eñvorennoù ar bommoù-yezh o deus klevet amañ hag aze; pet ha pet ger en deus klevet gete ! Ha dreist-holl get honnezh hag a anav he yezh ker mat ! Ur souezh penaos e c'hell deskiñ un dra bennak dezhañ kazi bep taol ma komz...Trawalc'h eo dezhañ lâret ar pezh en deus klevet get an den-mañ-hag-an-den: ma anav ar ger e tisplego splann petra a sinifi, betek lâret ar gerioù deveret...a-hent-all e lâro ken splann n'he deus ket biskoazh klevet ar ger, hep ankouaat lâret daou pe tri ger hañval, èl pa vehe ar geriadur en he fenn. Hag ur vouezh flour dezhi, dreist-holl pa bleg he fenn da siliñ, en e skouarn, ur berlezenn-yezh. Fent ha furnezh mesket en he farlandoù...Ha daoulagad ! Ya, a-dra-sur, ma vehe bet ganet 40 vlez abretoc'h e vehe bet àr he lerc'h en devehe bet redet, e vehe bet dirak he dor o devehe bet sec'het ar boketoù degaset getañ !
Div eur nemet kard, emañ é soursial àr-dro e zafar. N'eus ket afer a leuskel netra àr he lerc'h, èl an deiz-se ma oa bet get herr ha c'hwez é pourchas pladennoù er supermarc'had tostañ, da lakaat e bouzelloù e vekanik !
Prest-kaer eo bremañ, mont a ra en e oto, skriv a ra ar c'hilometroù àr e garned, hag a-benn da di Fin, lec'h ma vo tolpet an dud.
Ur wezh du-hont, goude bout saludet e gouvidi e krog da ziluziiñ neudennoù e vekanik. E-pad an amzer-se e arru an Intron. Salvet ! Ha pemp munutenn goude e tibun e c'houlennoù kentañ. Nec'het èl kustum, em c'houlenn a ra, mechal ma tegouezho ar burzhud ur wezh c'hoazh ? Goude un hanter-euriad labour eo disammet e spered. Kavet zo bet dija daou ger n'anave ket, ur propoz, un istor lous, ha resisadurioù a bep seurt àr an traoù bet kavet e lec'h arall. Daoulagad an Intron n'o deus ket chañjet, sellet en deus dija estroc'h evit ur wezh en o c'hreiz, evit bout sur.
N'eo ket get displijadur e wel ar gwin ruz é tostaat. Ar wezh-mañ (ne vez ket gwir bep taol) e sikouro an dud da gavout muioc'h a draoù c'hoazh, damsantout a ra an dra-se. Lipat a ra e vanne. Ar gwin-mañ: un dapenn !
Goude pemp munutenn c'hoazh eo bamet é teskiñ gete e sinifi "Kochonet eo ar gazhez gete" : "tapet o deus ur bourd, ur c'hoarzhadeg". Gwelloc'h-gwell. Goude div-pe-teir c'havadenn nevez em sant prest Herri, labouret mat en deus, da lâret ur sorbienn d'e dro, peadra da lakaat daoulagad e vignonez kozh da luc'hiñ muioc'h. Un tammig druz an traoù, marse, en ur brezhoneg hachet, posupl a-walc'h, ha luziet e varbotaj getañ, maleürus ! N'eus ket a gompren d'e fidorienn, ken e lâr an Intron:
— Aziwèmbarhikreizeundikonnvah !
— Petra ? eme-eñ get sell ar jiboesaour, n'am eus ket komprenet. Lâret hoc'h eus un dra n'am eus ket komprenet, lârit en-dro...
— Aziwèmbarhikreizeundikonnvah !
— Aze eh omp barzh..an dra-se m'eus komprenet, met petra zo goude ?
— N'ouian ket re petra eo ar gerioù-se; ma mamm-gozh eo a lâre an traoù-se. Un deiz (. . .) blablabla (. . .) ha setu hi ha lâret deomp: "Aziwèmbarhikreizeundikonnvah !" An dra-sen a venn lâret apeupre "n'eus ket penn ebet d'ar c'homzoù-se".
— Gortozit. Selaou a ran en-dro ar pezh e teuan a añrejistriñ geneoc'h...Ya, an dra-sen eo: "barhikreizeundikonnvah", barzh e kreiz an "dikonnvah"...petra a c'hell bout ?
— Geo,
eme an hani koshañ ag ar strollad, ur penn roufennet dezhañ, ha memp gourmitet èl ma lâront, daoulagad kaerell kuzhet a-barzh e fas.
geo, m'eus soñj bout klevet, g' ar re añsien, "Daomp d'ar iowva", evit lâret monet d'ar prad.
— D'ar yeotva ? N'eo ket posupl...met neuze...
— Ha int a lâre meur-a-wezh " Be zo un evnig a-barzh er c'hogusva du-hont", en aer ag an amzer, te oar a-walc'h.
— O ! Met neuze...
— Ha lâret vez bet c'hoazh "Daomp d'an Duiva", evit lâret "monet d'an iliz", ha memp, hi, hi...'añrejistrez ket ur sort ? int a lâre memp gwezh-a-vez "Daomp d'ar fourchva", evit lâret "monet a-barzh er gwele d'ober...d'ober o c'hoari", tiens !
— . . . !
— Ya da,
eme an Intron
ya da, m'eus me klevet an traoù-se lies.
— Ha me ha-rac'h
eme Chim,
int a ouie lâret o zraoù, ar re gozh !!

Fantasmoù un dastumour-yezh.

Setu amañ soñjoù diwanet ennin pa vezen é labourat bemdeiz àr an dastum gerioù ha troioù lâret e bro an Alre. Soñjoù, pe kentoc'h gweladennoù, hunvreoù, lod anezhe un tamm droch, pe re vrav…


1) Un dolpadenn vojennel : an deiz-se e teuy devadin un den kozh pe ur vaouez n’en doa ket james komzet e brezhoneg er-maez ag e di pe he zi, unan hag a oar muioc’h a draoù evit rac’h kement hini a zo bet gwelet é vale er vro. Souezhusoc’h tra : eñ pe hi a zeuy hep m’am bo pellgomzet dezhañ…
2) Eh on en inizi Tuamotu : dastum a ran verboù dizanav en unan ag ar yezhoù ken brav-se, get ur yoc’h vogalennoù a-barzh (da skouer : Mafutu o taoa, tuhoule a mahabu, sagafu mauna loa…). Mand eo get ur strollad vahineoù kozh e-dan ur wezenn koko, perak pas…
3) Ur ger dastumet genin e-tal peizanted kozh a zo skrapet get ur vandennad skolajidi yaouank (Diwan da skouer) hag a za da vout unan ag gerioù nevez-se a implij ar rummad nevez evit en em ziforc’h a-zoc’h ar rummadoù kent.
4) Ur ger, pe un tolp a gav genin e tegas ur bochad titouroù da ved ar vrezhonegerion : pa soñjan ervad, n’eo ket ken biskoazhkementrallek ar ger-se, pe an tolp-se. Daoulagad ar vaouez kozh eo o deus skoet ma spered, pe he bouezh, ha netra ken !!
5) Kavout a ran ur ger n’eo ket bet kavet get hani, ha neoazh en ur frazenn hag a seblant boutin ; ret eo bout fin eveldin evit pesketaat ar ger-se ! Arlerc’h bout graet un tammig kompren, eo ur ger galleg a oa, ha c’hoazh unan anavet get an holl, am boa fallgomprenet !
6) Ur ger dizanav a gavan : a-drugarez d’an dra-se e komprener orin ur ger e bro-Roumani, o daou a za ag ur ger latin bet ankouaet e rac’h ar yezhoù arall ; pe c’hoazh e komprener a-benn ar fin ur frazenn a oa chomet hep bout komprenet a-c’houde meur a gantved en ul levr skrivet e galleg kozh.
7) Ur pezh mell geriadur ma vo kavet ennañ apeupre rac’h an troioù-lavar pe ar gerioù lâret e brezhoneg komzet, mamm ar geriadurioù bihannoc’h, ha mamm ar skridoù ivez.
8) Geriadur liesyezh an troioù-lavar, get ul levrenn evit pep yezh, hag ar geriadur-se n’eo ket e bal ken ‘met diskoueziñ ijin mab-den, ha reiñ muioc’h a ijin d’ar varzhed a bep bro.
9) Ar ger mil-souezhus en deus un niver a sinonimoù bras-meurbet, ken e c’heller kavout unan nevez bemdeiz get ar memp brezhoneger, ha muioc’h c’hoazh war ar vro a-bezh !
10) Ar ger ha ne faot ket dezhañ bout bac’het en ur geriadur, pep unan ag ar vrezhonegerion aterset a ro un termenadur disheñvel d’ar ger-se !
11) Ar ger anavezet get rac’h ar re gozh pedost ; met pa vez goulennet gete petra a sinifi ho peus ur vinc’hoarzh evit ho respont, ha netra ken ; int a varv, kollet ar pezh a venne ar gêr lâret. Posupl awalc’h e sav ur barzh evit reiñ kalavern peseurt ster d’ar ger ; ha ma ne sav den ebet d’er gober, e vo me, foll èl mand on.
12) Da hanter-c’hant vlez eh an war ar vicher juke-box ! Un den a ro ur pezh moneiz din hag e roan dezhañ sinonimoù ar ger en deus lâret din, pe troioù-lâret hag a sinifi ar memes tra !

Deoc’h-c’hwi da rañjiñ an traoù-mañ e boestoù ma faot deoc’h, pe da zielfenniñ ar pezh a zo àr-dreñv... N’eo ket a-espres-kaer e kouezh àr an niver 12, a zo meur a arouez stag doc’htañ (èl kastelodennoù)…

Hama, er prantad-mañ ne glever komz er c'hazetennoù nemet ag an amzer, ag ar glav, ag an efedoù a vo àr ar labour-douar, àr an ekonomiezh, àr speredoù an dud. An termen-mañ am eus me choazet evit lenn ur levr a-zivoud ar c'hogus. Ha neoazh em eus me bet da andur èl ar re arall, hag èl ar re arall e vehen bet kontant é welet un oabl dizolo un tamm liesoc'h an hañv-mañ. Ne vez ket ur seurt bep blez; gwezh-a-vez, d'an hañv, em bez hiraezh d'ar c'hogus da zonet en-dro, goude ur prantad re hir hep hani anezhe é vale a-dreist ma fenn; me 'vourr me ag an tammoù-se chañj-dichañj, ag o c'hoarioù get ar gouloù, ag ar vuhez a zo enne. Hag estroc'h evit ur wezh eh on bet é heuliiñ pervezh ur gogusenn é foeñviñ. O, marse e-pad dek munut hepken, mes dek munut zo ur bochad dija deomp-ni hag hor bez ker bihan a amzer, gwezh-a-vez. Setu prenet din neuze e miz Eost ar blez-mañ un tamm levr anvet "Le guide du chasseur de nuages", pe "The cloudspotter's guide", skrivet get Gavin Pretor-Pinney; embannet eo bet get an ti JC Lattès; ha lennet 'm eus eñ fonnapl, hennezh ! A-barzh e vez komzet a gement seurt kogus a c'hell bout kavet en oabl; hag an den a implij ur bochad fent evit lakaat an dud da dañva ar blijadur en devez eñ é arvestiñ ar c'hogus. Meskiñ a ra en e levr displegadennoù skiantel, tammoù lennegezh, istoer, pe arzoù-kaer, ken ne vezer ket james skuizh é heuliiñ an aozer. Mard oc'h krog da skuizhiñ get ur pennad a-ziàr an arzoù-kaer, e tremen fonnapl d'unan skianteloc'h, e-raok donet en-dro d'an arzoù-kaer goude. Er fin e kaver ur pennad teñvaloc'h un tamm àr efedoù ar c'hirri-nij àr an oabl, àr ar blanedenn dre-vras memp... A-fed an displegadennoù skiantel, ur souezh penaos emaint sklaer, gouiet a ra sachiñ hon evezh hep bout torr-penn.
Hañval genin e ran un tamm bruderezh evit ar levr-mañ; neoazh n'eo ket preniñ ur levr bennak hag a gont, mes kentoc'h derc'hel atav ur sell fresk àr ar c'hogus adreistomp, chom hep o dispriziñ èl ma raomp ker lies... Aet eo aozer ar levr betek krouiñ ur gevredigezh anvet "Cloud Appreciation Society", kement ha lakaat an dud da zougen muioc'h a vri d'ar lodenn-se ag ar bed. Ha lakaat a rin ma anv a-barzh ? Ne gredan ket ur seurt. Mes dizoloet 'm eus un den am behe c'hoant gouiet muioc'h diàr e benn, un den hag a seblant marse un istrogell evit ar bed-mañ renet get ar marc'had. Ma werzh ur bochad levrioù (piv oar ?) e vo enoret get ar varc'hadizion avat. Evidin, ma c'hellehe tud zo labourat nebeutoc'h, gounid nebeutoc'h a argant, ha sellet muioc'h doc'h an oabl, ne vehe ket falloc'h…

Setu bremañ un destenn em boa graet un tammig zo. Ur lizher bet kavet er suler...

E koun Ouklast,


Ouklast eo ma anv ; p’ho po kavet an destenn-mañ, kuzhet en dan ag ur c’houfr koad e-mesk un dastumad dilhad, e vin me marv a-c’houde un herrad. Netra gwell evit ur skrid a-ziàr ar vemoer.

Honnezh, n’he deus ket he far, a-dra-sur, met penaos e oa ? Blev kistin, etre hir ha berr, daoulagad e-mesk ar re vravañ, n’eus ket da dortal, livet just ar pezh a faot. Dilhad gell, an deiz-se, ur vrozh ag ar memp liv; ur mod da zañsal ha n’eo ket vil, pell avaze ; e-mesk re he rummad e c’heller gwelet penaos n’eus ket kalz hag a nij ken uhel, da ouiet eo memes hag unan a vehe èldi e-mesk an holl merc’hed dre vras. P’ho peus bet ar chañs da goroll get tud seurt-se, ne gredit ket eo posupl, ha krediñ a rit chomo fas ar vaouez-se plantet en ho spered evit pell.
An deiz àrlerc’h e yae mat-awalc’h an traoù, bep 5 munutenn e teue he sell dirak man daoulagad, hag ar santimant am boa, dre-bep-div-wezh, mousc’hoarzhin get he mousc’hoarzh dezhi (an traoù-se a arru gwezh-a-vez ; gwell a se, neuze, ma c’hellan deskiñ un tammig penaos mousc’hoarzhin èldi, plijusoc’h a vo evit ar re a vev tro-ha-tro din).
An deiz àr-lerc’h ne oan ket mui er memes stad. Dre meur a sistem em eus klasket degas he skeudenn en-dro da ma spered, met kaer am boa gober (lakaat en-dro ar sonerezh a glevemp neuze, soñjal en dud arall a oa geneomp...), ne zaen ket da benn. Soñj a-walc’h am eus ag an dud arall, ya, met hi...Pep unan a sav e sistem evit displegiñ ar bed ha beviñ ennañ : neuze em boa kredet kompren e oa peogwir e oa ur vaouez hep he far, just-awalc’h, ne oa ket moien ijiniñ penaos penn he deus. Un displegadenn gamm, marse, met hag a vez savet get pasapl a dud pa grog « ar gelionenn dall » enne ; ha spi ‘m eus e vev c’hoazh ar gelionenn-se en hoc’h amzer.
Soñjet am eus neuze er vemor-se, ken kevrinus, hag a gerzh pa ne vez ket afer, hag a chom diseblant pa vehe rekis dezhi reiñ ur skeudenn deomp.
A viskoazh on bet plijet get ar vemor, hag a zo ur feson da gas geneoc’h, e pep lec’h mand it, a bep seurt traoù, hep ne gemerehe an disterañ plas en ho malizenn. Tout ar gerioù-se ho peus soñj anezhe, dija ! Hep kontiñ ar re ho peus klevet destroc’h evit ur wezh met ne c’hellit ket lâret. Souezhus eo gwelet penaos gerioù zo a zo anavet get rac’h an dud, met n’o lâront ket ma ne vez ket goulennet gete, ma ne vez ket lâret ar ger-memp pe unan tost-mat evit dihun o soñj... Tud zo (e ma amzer-me atav, pa lennoc’h ar linennoù-mañ ne vo ket ur seurt, marse awalc’h), hag o deus soñj ag ur bochad tud ag ar c’hornad, o micher, o oad, pegoulz e oant marvet, o familh, petra zo arruet en o buhezioù...Digredus ? Ya, met ur sekred o deus : komz a raont a-hed an deiz ag an dud tro-ha-tro, goulenn hag adgoulenn a raont doereioù hennañ, honnañ, kant gwezh ; ober a raont liammoù etre an holl dud-se, ken e talc’hont soñj aes a-walc’h en achumant. Al « labour »-se a gemer amzer, sur-awalc’h, setu penn-kaoz e lâran deoc’h : n’eo ket ar vemor a vank, an amzer da lakaat an traoù a-barzh ne lâran ket. Ur wezh a-barzh, an traoù a chom ma vez komzet anezhe lies a-walc’h...Traoù a zeskomp memes tra, hep gouiet, kar beviñ a raomp en o mesk. Met gortozomp un nebeudig bleadoù c’hoazh hag an traoù-se a oa er vuhez pemdeiziek o devo tremenet e boest ar vemor, rak ne vo ket mui anezhe.
Noñdedie, met peseurt penn he deus-hi ? ?
Evit kendalc’hiñ get ma zraoù, a-bouez eo neuze kendalc’hiñ da eskemm etrezomp, da ginnig d’ar re arall ar pezh hon eus desket-ni, evit ma vo bev ar vemor hag aesoc’h da rac’h an dud derc’hel soñj ag ar pezh a faot dezhe deskiñ. Remerket ‘m eus penaos, evit gerioù zo, eh eus just afer ag o lenn teir pe peder gwezh evit derc’hel soñj anezhe. Met pezh a zo, evit yezhoù èl ma hani (hag ho kani moarvat, a-hent-all ho po poan da lenn ma zestenn), n’hon eus ket tro da glevet pe da welet gerioù zo lies a-walc’h evit ma talc’hint da veviñ en hor mesk. Ni a gred o anavomp met hanter gwir eo. Setu emañ ret deomp dre bep div wezh o lakaat en-dro en hon testennoù, èl ma reer get ar loened en dañjer, p’o laosker da vale a-espres-kaer e lec’hioù zo ma oant c’hoazh un nebeudig bleadoù zo. Gwir eo evit ar gerioù, met evit a-bep-seurt traoù.
Geneoc’h-c’hwi, mand eo aet an traoù èl ma oant komañset da vonet e ma amzer-me, eo bras lec’h an urzhiataer en ho puhez. Ha dreist-holl a-fed ar vemor just-awalc’h. Kasit ul lizher din d’ar baradoz ma farian, met ne gredan ket ema c’hoazh arru memor an urzhiataer a-live get memor an dud ; geo a-dra-sur, ur bochad muioc’h a draoù a c’hell enrolliñ o « c’hwenn » en ur frapad berr ; met gellout a reont, èldeomp-ni, gober liammoù fonnapl a-walc’h etre traoù n’o deus ket netra da welet etreze ? Lakaomp etre penn unan bennak ha penn unan arall, etre ur ger en ur yezh hag ur ger en ur yezh arall, pe memp etre un destenn hag ul lec’h a anavomp... ? Ha, gwelloc’h c’hoazh, en ur mod, gober sintezennoù èl ma raomp ? A-benn dek vlez avamañ, lakaomp, e welin ur vaouez, en ul levr, hag a gavin brav. Perak ‘ta ? Marse peogwir e tegaso he daoulagad soñj din ag ar vaouez a gomzen deoc’h anezhi tuchant, hag he beg a n’ouian ket piv hag a oa kamaradez din er skolaj. Abalamour d’ar galloud hon eus d’ober sintezennoù ha liammoù e-mod-se eh omp ni klaskerion, arzourion,...
E ma amzer-me — àrlerc’h ma ne vo ket gwazh en hoc’h amzer-c’hwi ! — eh eus tud hag a soñj dezhe : seul vihannoc’h a draoù a zo da zerc’hel soñj anezhe, seul aesoc’h eo d’an dud, hag aesoc’h eo dezhe ivez beviñ asambl. Nag a blijadur lâret ur ger hepken, ha lakaat tout ar saliad tud da soñjal er memes film, o deus gwelet rac’h dek gwezh, hag er memes yezh. Brav eo bout digor, a lâran-me dalbezh, ya, met digor àr betra ? Ma arruan en ur vro ma kreden gwelet ha klevet traoù nevez evidin, ha ma lakay me diwezhatoc’h da grouiñ traoù nevez...ha ma em gavan get tud fiskal marse, met n’o deus da zegas din ken ‘met an traoù a welan bemdeiz, da betra ?
Kasit ul lizher din da ouiet penaos e tremen an traoù geneoc’h a-fed an dra-se ; sur a-walc’h ho po desket em denniñ ag an dañjer-se pa lennoc’h ma zraoù ; hag a-fed ar brezel...an dra-se zo un afer arall, mam bugale vihan. Hag, evit achu get ma ravaodaj àr ar vemor, àrlerc’h ma vo ar brezel, just-awalc’h, e bed ar c’houn kentoc’h evit er bed gwir, geneoc’h-c’hwi !
Ho leuskel a ran. Marse e vin marv e-raok bout adkavet ar vaouez-se, met gouiet a ran e vago he mousc’hoarzh memor ar bed, kar ur vaouez seurt-se (ret eo en anzav, ne faot ket krediñ ema ma mousc’hoarzh-me ken burzhudus) a ginnig he mousc’hoarzh d’ar bed a-bezh, ha pas din-me hepken.
Ouklast, ho tad-kozh (n’on ket, gwir eo, rak n’am eus ket bet krouadur ebet betek bremañ, met bezit amiapl, kredit eh on ho tad-kozh).

Setu un destenn arall diàr-benn ar menezioù, hag a vo kavet en Dasson da zonet (kelaouenn ar Gerlenn Sten-Kidna)

Un texte qui parle encore des montagnes, par l'intermédiaire d'un livre écrit par l'alpiniste Reinhold Messner

Penaos oa arruet ar levr-se etre man daouarn ? N’em eus ket forzh soñj. Profet oa bet din, marse, mes get piv ? A-benn ar fin, pa soñjan ervat, e kav genin e oa bet gwelet genin en ur stal, ha ken desachet e oan bet get ar golo anezhoñ ma ‘m boa eñ prenet… get ma argant ? N’eo ket sur avat… pe oad oan a-benn neuze ? A-c’houde un tammig zo en em interesen doc’h ar menezioù, e-mod-se, mes bihan a levrioù àr an tem-se a oa er gêr, a-benn ar fin. A-barzh en ur geriadur bennak em boa gwelet listennad ar menezioù uhelañ ag ar bed, get o anvioù a-vaez-bro, kevrinus un tamm, ha klasket em boa deskiñ ar 14 anv-se dre eñvor ; setu int kerklouz o skriv amañ evit ma vo posupl d’ar lenner gober e soñj : Everest (pe Chomolungma, pe Sagarmatha), 8848 m……K2 (pe Chogori), 8611 m …. Kangchenjunga (pe Kanchanfanga), 8586 m…. Lhotse, 8516 m…. Makalu ( pe Makalufeng), 8463 m….. Cho Oyu, 8201 m…. Dhaulagiri, 8167 m….. Manaslu (pe Kutang), 8163 m….. Nanga Parbat (pe Diamir), 8125 m….. Annapurna (pe Morshiadi), 8091 m……Hidden Peak (pe Gasherbrum I), 8068 m….. Broad Peak (pe Falchen Kangri), 8047 m….Shisha Pangma (pe Goisainthan), 8046 m…. Gasherbrum II, 8035 m….
Setu amañ enta listennad ar menezioù a zo o uhelded oc’hpenn 8000m ; 14 zo anezhe ; neoazh, a pa vehe kontet e treid da skouer, ne vehe ket tamm erbet ar memes tra ; ha n’eo ket bet kontet naket an is-pikernioù. Un tamm artifisiel eo seurt listennadoù, neuze, mes tre int da lakaat an dud da huneal.
Ha petra a welis en ur stal, an deiz-se ? Ur levr, ur stumm karrez dezhoñ : « Reinhold Messner, premier vainqueur des 14 huit mille. » Setu prenet ar levr neuze, petra gober a-hent-arall ?
Hag e-mod-se em eus kroget da zizoleiñ an den iskis-se hag ar menezioù pell-se.
Er levr-se e kont istor ar menezioù-se hag an dud o deus krapet àrne a-hed an amzer, hag ivez penaos en deus graet eñ evit monet tre betek ar lein anezhe. Skeudennoù ha fotoioù brav ha sklaer a zo. Ha kontiñ a ra a bajenn da bajenn ar choazoù en deus graet, ha lies e seblant en em zifenn, klask a ra displegiñ hag addsisplegiñ perak en deus graet an dra-mañ hag an dra… hrevez an dailh eh eus bet tabutoù en-dro dezhañ, ha gwarizi ivez moarvat, er mare-se. Diaes eo, get e sell-eñ hepken, gouiet tout. Met klask a rae, àr a seblant, difenn ur feson da grapout àr ar menezioù hag a zouje doc’h an dud, doc’h an endro, doc’h stil ar sport-se en e unan. Klask a rae monet pelloc’h evit bevennoù ar sport-se, met hep c’hoari get ar marv. A-dra-sur neoazh en deus bevet en ur mod dañjerus.
Ar pezh a zo iskis un tamm a zo gwelet penaos eh eus pennadoù bihan, a-hed ar levr, skrivet get tud arall. Er pennadoù-se e vezont, kalz-pe-bihan, é kaniñ meuleudi dezhoñ. Gwir eo en deus ur personelezh kreñv hag en deus graet traoù dispar àr ar menezioù ; ha lakaet en deus an alpinism d’ober pazennoù bras a-raok, met iskis eo ijiniñ an den-se é lenn, e-raok en embann, e levr, hag é welet ar pennadoù-se hep bout lakaet diaes get kement-se a veuleudioù.
Hag an pennadoùigoù e-dan ar skeudennoù a zo en trede gour ivez, pand eo ar pennadoù bras, an istoer, kontet getoñ. Ur meskaj dic’hortoz a-walc’h.
Un dra interesant ivez eo gwelet a-hed e levr penaos en deus cheñchet a-vuzul, un amprou goude un amprou arall, get tout ar skiant prenet en deus tapet… ha gwelet penaos da skouer en deus santet an traoù en e spered pa oa marv e vreur, ha eñ getoñ é tiskenn ag ur manez. Ha pa oa marv e vreur arall, àr ur manez arall en Alpoù, ha eñ en Himalaya er memp kourz. Meur-a-wezh er levr eh eus tammoù lec’h ma vez soñjezonoù un tamm don àr ar vuhez dre vras, àr ar marv…
Er levr-mañ e lenner un tamm ivez (mes gwelet e vez muioc’h e levrioù arall savet getoñ) penaos en em interese doc’h ar pobloù a-zu-hont, doc’h diaezamantoù pobl an Tibed da skouer… hag an darempredoù etrezoñ-eñ hag ar sherpaed ivez.
Ar pezh a blij din ivez eo soñjal penaos e komz ag an alpinism en e levr, mes estroc’h evit un dra lâret getoñ a-barzh a c’hell bout talvoudus – pe d’ar bihannañ lakaat d’en em soñjal -- e tachennoù arall, pas hepken e tachenn an alpinism.

Un dra c’hoazh zo da venegiñ diàr-benn an den souezhus-se. Donet a ra ag ar Südtirol, pe Tirol ar C’hreisteiz, en Itali met e-lec’h ma vez komzet an alamaneg. Ha plijus eo gwelet penaos en deus labouret get tud a bep seurt, Alamaned pe Aotrichianed d’ar liesañ met ivez Italianed neuze ; hag ivez Poloniz, Yougoslaviz, Suised….
Pasapl a draoù kej-mej en ur levr interesant-bras a-benn ar fin, ha forzh aes em eus eñ lennet, en dizurzh avat, gwezh-a-vez e-pad div euriad, lies gwezh a dammoù bihan.


Dick Panterra, a Nagram

Ar louarn hag ar c’hi-redour


Ur bed ha n’eus ket kalz a dra da gompren a-barzh. Park divent ar levrioù. Ur bed ha ne dizho ket da zen erbet anavout mat en e vuhez, kement ha kement a zo anezhe. Lod a vez é klask gober, hag a vez gwelet bep blez é añse gouiet penn d’an traoù nevez embannet. En tele e weler (pas me atav) o fennoù en abadennoù (n’int ket ken niverus-se anezhe !) anvet sevenadurel. Aes e vehe gober goap doc’hte, doc’h o gwelet e-mod-se é redek àrlerc’h traoù dibosupl, é lenn d’an daoulamm evit lâret goude « lennet ‘m eus int » pe, gwashoc’h, é klask diskouez o fortled er skramm ha gwerzhiñ o zraoù e-sigur komz a oberennoù ar re arall. Gwir eo, hag a-dra-sur eh eus tud lip-revr e bed an tier-levrioù, dreist-holl er vourc’h-hont àr ar Seine. Neoazh on techet da vagiñ ur menestin teneridigezh doc’h tud foll e-mod-se (ken sur ha ken gwir eh omp foll en ur mod pe en ur mod arall, an holl ac’hanomp… da skouer, er momand mand on é skriv ar gerioù-mañ eh on é selaou ar memes tamm sonerezh evit ar pempvet gwezh doc’htu marse…).
E bed ar levrioù e brezhoneg e oa – na bout eo un dra dibosupl ivez – un tammig aesoc’h lenn « tout » an traoù… diaesoc’h eo bremañ, pasapl a draoù a vez embannet ur seurt. N’em eus ket klasket gober, ha diaes e vo din gober bremañ, ha pa ne vehe ken nemet evit gober seblant ; evit seurt traoù emañ ret partial e kours !
Just evit lâret on souezhet é welet penaos e lennomp levrioù zo estroc’h evit ur wezh, pa ouiomp reizh-mat n’hon eus ket forzh amzer evit lenn ar re arall, da skouer hennezh, er gognell, e lein ar stalenn koad kistin.
Gwezh-a-vez e klaskomp adlenn traoù hag o doa plijet deomp pa oamp bihan. Get poan e taomp da benn a adkavout lod anezhe. Ha neuze o lennomp en-dro, get ar spi kavout enne roudoù ag an eürusted hor boa bet é heuliiñ hent o fajennoù.
Dipitet e vezomp neuze, pas dalbezh mes lies ur seurt. Seurt-se zo arruet genin-me ; ar Grand-Meaulnes en doa ma lakaet da huneal pa oan doc’h er lenn (troioù dek vlez e oan ?), ha skeudennoù a oa chomet e ma fenn. N’em boa ket kavet nemet aspadennoù ag ar blijadur-se p’em boa eñ adlennet, ar blez paseet. Gwashoc’h c’hoazh evit Jules Verne (e amzer ma yaouankiz e oan bamet d’ar feson ma taolenne bed an natur, pe ar skiantoù ; n’em boa ket taolet meiz e oa ken truezek ar feson ma komze ag an istoerioù-karantez !). Hep komz a Frison-Roche, e romant « Premier de cordée » hag ar manezioù a vez kaoz anezhe a-barzh, o doa skoet ma spered pa oan krenn. N’em boa ket adkavet tamm erbet ar manezioù burzhudus p’em boa adlennet ar romant n’eus ket forzh pell zo. Ha neoazh e choman desachet get ar manezioù-se, hag ar Mont-Blanc en o zouezh èl rezon (hama, me ‘gomzo anezhoñ ar wezh kentañ).

Setu, un nebeut mizioù zo, profet din unan ag ar levrioù a oa chomet sanket ar soñj anezhe em fenn a-c’houde an amzer-se.
An titl anezhoñ : Le renard et le chien courant, en dastumad « Bibliothèque Verte », skrivet get Daniel P. Mannix. Kontant-bras e oan get ar prof, a-c’houde un tammig zo e sellen, bep gwezh ma tremenen en ur marc’had traoù kozh, e ken kas e vehe eñ aze, en ur bern bennak… hep er c’havout. Ha setu-eñ. D’an tu arall e oan engortoz ag un dipitadenn, ne vehe ket souezhus. Kresket he doa mojenn ar levr-se em spered a-hed ar blezioù, diàr ar pezh am boa santet en amzer-se, mes petra oa e gwirionez er levr-se ?
Er pajennoù kentañ em eus gwelet un dra n’em boa ket taolet meiz doc’htoñ e-raok. An natur e oa ar skrivagnour é tiskoueziñ deomp ne oa ket a zre-mañ ; tost oa, get garzhoùier, parkoùier, pradoùier, hentoùier mesk-ha-mesk… mes un nebeut plantennoù ha loened a veze komzet anezhe en istor a oa iskis ; louarned gris, sasafra… en Amerika e oa.
Fonnapl on bet gronnet get ar memes plijadur am boa bet pa oan bihan. Ha setu me krog da lenn, difonn, kement ha profitiñ, ar levr marzhus-se. An istor zo simpl-tre : buhez ur louarn; ha eñ bihan emañ bet kavet get tud, d’ar momant ma oa lazhet e familh get jiboesaerion. Desavet eo bet àr un dro get ur c’hi. Ur wezh daet da vout emren e achap hag e komañs e vuhez en natur. Un deiz bennak e krog ur jiboesaour hag e gi-redour da heuliiñ roudoù ar louarn-se, daet da vout finoc’h c’hoazh evit ar louarned arall abalamour d’ar feson mand eo bet desavet. A-hed an istor e heulier an dud é klask lazhiñ ar louarn-se get kement teknik-lazhiñ a gavont. Skontus, a-benn ar fin, n’em boa ket soñj e oa ken kriz ar romant-se ! Met plijus atav da lenn. A-vuzul ma klask ar mestr-jiboesaer – hag e gi duac’h-tre d’ar jiboesa louarned – tapout Tod (anv ar louarn eo) e weler ar maezoù é cheñch a-nebeudigoù betek bout heugus get pouez ar gêr vras doc’h em lediñ. Betek an achumant. Du eo an istor, hag ur souezh eo bet din addizoleiñ an dra-se…

Hag ar levr-mañ n’eo ket nemet ur c’heotenn e park divent ar levrioù !