Kelionenn

Un troc'h traoù a vehe da lâret àr ar miz-mañ a-fed natur (pe zoken a-fed traoù arall !); ur bern traoù a vehe da lâret a-ziàr ar bezv, met ne gomzin nemet ag un dra: setu ni arru er prantad ma strew ar bezv o had e pep lec'h. Daou spesad bezv a zo er vro (Betulus pubescens - brinsad blevek dezhe, el lec'hioù gleb e vevont kentoc'h - ha Betulus pendula - brinsad get pipioù gwenn dezhe) met er pennad-mañ e veskin an daou. Ya, o had a laoskont da vonet g'an avel, rak ar gwez-mañ a zo gwez "alouber"; o mod d'ober eo gounit tachenn èl-se, er lannegi, ar pradoù... e kement lec'h a zo e vezont lies ar gwez kentañ éc'h arru (get an derv, met ar re-se a vez sikouret get loened da strewiñ o frouezh !).

Ya, o had a zo traoù bihan gell, get divaskell tanav ha treuzwelus en-dro dezhe. E gwirionez, pa lâran "had", frouezh int stricto sensu, frouezh sec'h evel ar mez, "aken" a vez lâret anezhe. Nijal a raont pell èl-se hag ur blijadur dispis ha kejet get melkoniezh (met ur blijadur ur sort) eo o gwelet a-yoc'h er straedoù pe àr hentoù ar maezoù. En o mesk, ha marse muioc'h tost doc'h ar gwez bezv o-unan, e weler neoazh tammigoù traoù ker bras èlte, met gell-tout, hep divaskell treuzwelus; skant int. Penaos 'ta ? Er wezenn, d'an nevez-hañv, e welomp bisigoù a-spign, hir ha melen: ar bisigoù par. Ar bisigoù parez, berroc'h ha muioc'h en o sav, a zay goude ar frouezh. Ha penaos e vez gwarantet ar frouezh betek ma vint anve (anev, azv)  ? Get skant. Tout ar bisig, pa arru sec'h a-walc'h, a zo posupl dismantr get ar bizied, ha lakaet e vez èl-se ar frouezhigoù hag ar skant da nijal.

Setu ur frouezhenn, beajourez vihan Gwenholom ha Gouel-Mikêl. P'en em sil en ho kaier, en ho plev, en ho tilhad, àr ho urzhiataer, en ho lak da soñjal er gwez-bezv, gwez James Dean hag a voulj ur bochad ha ne vevont ket pell anezhe. Vad a ra din o gwelet.

Ha setu bremañ ur skantenn, kompagnunez ar frouezhenn, ha moaien a vehe lâret zoken "kulatorez an hadenn" peogwir e chom da warantiñ honnezh betek ma vehe prest da nijal.

 

Pa vez sellet dre an tu arall e seblant ar skantenn bout un evn get divaskell, ur sarpant-nij, peotramant pennad-blev ma breur pa ya fonnapl get e velo, ha pa chom gwarantet doc'h an avel ar blev a zo àr e boullkil.

Traoù tennet ag al lec'hienn http://www.plume-de-ville.fr/en_balcon_journal101.html

Un den a c'hell moarvat gober an diforc'h etre an daou spesad bezv ken 'met é sellet doc'h an had pe ar skant, ne ouian ket me gober, met ne vehe ket drouk deskiñ !

 

 

 

 

Sklaer oa an amzer ha dizolo an oabl diriaou; aet oan neuze d'ober un droiad er-maez. Klasket em eus notenniñ pep tra a oa é ober boketoù pe del, rak ma 'm eus remerket get un tamm nec'hañs penaos ne oan ket evit lâret da be termen da skouer e krog ar bezv d'ober del ! Neuze e notennan evit em bout soñj goude (ha marse a-walc'h keñveriiñ get ar blezioù arall, get kemmoù an hin ne vehe ket fall sellet a dostoc'h...); n'ouian ket hag eh eus ag an dra-se pe pas met ne vehe ket marse un dra fall gober ur sort kalander an nevez-hañv, lakaomp er Morbihan; tud a bep sort a c'hellehe kas ar pezh o deus notennet hag e vehe moaien gober kartennoù get ar momand ma ta er-maez del ar bezv (da skouer, c'hoazh); ma ! An dra-se zo labour... Klask dija ma n'eo ket bet graet c'hoazh get tud arall ("calendrier végétal" a vez graet ag an traoù-se);
a-fed ar bezv just-a-walc'h e c'hellan lâret, ha spi am eus n'ankouain ket, eo e penn-kentañ miz Ebrel e krog an traoù gete, del ha bisigoù.

Met e-leizh a draoù arall em eus gwelet an deiz kent evit dec'h, ha menegiñ a rin just un nebeudig anezhe.

Liv ruz-gwad bokedoù ar bod aval-stoub (cognassier), ar bod zo karget a vokedoù, ur burzhud !

http://www.visoflora.com/photos-nature/

Ar vourboutenn am boa gwelet (marv) an deiz arall kostez ar mor am eus gwelet arre, bev-kel ! Honnezh (rak ur vamm oa ivez) a oa é tarniijal a-dreist ar geot izel. Plijadur a ra gwelet ar loen-se, pas é tonet a varv da vev (rak ne oa ket ar memes hani, anat deoc'h), met doc'h en em ziskouez bev ur sort. Ha gellet lâret: "M'en anav ar loen-se, kazi-sur bourboutenn ar vein, Bombus lapidarius".
Sellit 'ta doc'h notenn ar 31 03 !

Ar bodoù-kenaou a gomañs an del donet enne ivez (dalc'hit soñj, fin miz meurzh penn-kentañ ebrel)

Gwelet e vez ar c'helion Sant-Mark kentañ.

Ar foto-mañ zo tennet ag ur lec'hienn pinvidik-bras; sellet 'ta doc'h ar bajenn-mañ, fotoioù tomm-gor ha resis-mat ivez a-ziàr buhez seksel an amprevaned !!
http://aramel.free.fr/INSECTES51.shtml
Ha moarvat eh eus c'hoazh kant tra da zizoleiñ àr ar lec'hienn-se met traoù arall am eus d'ober evit surfiñ àr internet !

Hag achuiñ a ran get kan ar meleneg, klevet din evit ar wezh kentañ ar blez-mañ.



Koukoug ebet avat !!

Setu me é vale, ha gwelet a ran emañ ar lod brasañ ag ar spesadoù gwez é tispak o del; ar wezh-mañ em eus notennet an deizioù en ur c'harned hag aesoc'h e vo derc'hel soñj ar blez-mañ a za. Ar spesadoù a zihun ar sizhun-mañ zo: ar skav-gwrac'h sikomor, an tilh, ar c'histin-spagn, ar fav-put (kroget e-raok), ar spern-gwenn, an drez...
Gwelet a ran ivez eo kazi achu get bisigoù an haleg, ha dont a ra del da gemer plas ar bleuñv er spern-du. Kreskiñ a ra ar frouezh en oulm du, ha n'eo ket c'hoazh daet an del enne.
Drol eo, an holl draoù-se zo normal, met pa weler ar chañjemantoù-mañ e komprener eo dija achu an nevez-amzer kentañ. N'eus ket afer a vout é sellet pervezh doc'h an natur evit merzout penaos fonnapl e tremen an amzer, droug ha fach geneomp; met marse e laka splannoc'h an dra-se gwezh-a-vez, pas ?
Un dra c'hoazh a-ziàr ar mod da sellet. Tuchant e oan é sellet doc'h ur bitadig douar graet get un amprevan bennak, marse ur werenennig. Krog on da c'hortoz; komañs a ran kompren e c'hell padout pell. Soñjal a ran e razh an traoù am eus d'ober (ha skriv ar pennad-mañ ne oa ket en o mesk) ha diviz a ran monet kuit. Ha neoazh, den ne c'hello lemel genin ar gredenn e oa a-bouez-bras sellet doc'h natur an amprevan en doa graet an traoù. E gwirionez, er prantad ma vevomp hiniv-an-deiz e vezomp techet lies da glask titouroù a eil dorn, gouiet a raomp mat monet da glask er levrioù, àr ar web, met talvoudegezh un dra bet arvestet doc'hti ho unan kaer a zo bras !... na bout nend a ket ker fonnapl, a-dra-sur. Setu me neuze é kuitaat an toullig; traoù arall am eus gwelet àr an hent, bremañ emañ ret din achu get ma fennad ha tremen da draoù arall... "Le principe de réalité" a vez graet ag an dra-se e galleg, an dra-sen eo ?

Frouezh an oulm du; n'eo ket c'hoazh arru an del enne, ar liv glas zo liv ar frouezh.

IMG_2084.JPG

Evel pa vehe an droñjenn doc'h en em harpiñ àr greiz ar wezenn, koad marv tout. Hañval e vehe eh eus daoulagad d'ar wezenn-se ouzhpenn, brogoù int, bet kollet gete ar c'hlor hag ar galon.
Petra en doa graet d'ar wezenn-se diskouez he c'hreiz marv e-giz-se ? Er prad-se, bet gwelet getoñ pardonioù a vlez da vlez a-c'houde un hir a amzer, petra o deus gwelet an daou lagad koad-se ?
Met iskis e seblant deoc'h an daoulagad-se just a-walc'h, get liv ar souezh àrne... seblant a ra ar wezenn bout daet ag ur blanedenn arall.
Hag ar goulenn a za da vout: peseurt goulennoù dic'hortoz ha bet chomet kuzhet a-c'houde an tazoù ennoc'h a sav ar skeudenn-se, en un taol ?
En em santout a rit kablus dirak ar wezenn-se hag he dremm bugel paour ha goursot... Peseurt karez a bouez àrnoc'h ?

Atav ker sklas an amzer, hiniv oc'hpenn e oa gris, ha spurmantet hon eus hepken kann an heol àr-dreñv ur gwiskad morlivet... Ma zroiad n'eo ket bet gwall hir c'hoazh hiniv neuze, met bamus ur seurt: pa seblant marv ha skornet tout an traoù, petra gober (estroc'h evit klask spesadoù evned é tonet ag an hanternoz) ? Sellet doc'h broñs ar gwez, ya, èl ma 'm eus klasket gober tammigoù a-c'houde ma 'm eus bet ur levr a-ziàr kement-se. Met ivez sellet a dostoc'h doc'h ar liken ! Ar liken zo boudoù bev iskis, anezhe ur c'hejaj etre ur spesad bezhin hag ur spesad tok-touseg.
Hag an eured-se a seblant bout efedus evit beviñ el lec'hioù diskonfortañ, evel àr ar vein, àr ar c'hoad, gwezh-a-vez e lec'hioù dic'hortoz evel àr blastik kilseller ma oto... Unan (ar bezhin) a ra ar fotosintezenn, an arall (an tok-touseg) a zastum dour ha dreist-holl halenoù ha danvezioù organek.
Me zo em dapet da sellet doc'h ur renkad gwez skav-gwrac'h, ag ar spesad "Acer saccharinum"; lakaet e vezont lies a-walc'h er c'hêrioù, evel en Alre da skouer etre kroashent-tro ar lise Franklin ha kani ar stal fitness aze... bon, evit ar re a anav an Alre !!


Un delienn skav-gwrac'h argant (Acer saccharinum, érable argenté), ur wezenn daet ag ar Stadoù Unanet ha plantet dre amañ.

Ar o zroñjoù em eus gwelet pasapl a spesadoù brav, evel Ramalina, Cladonia, Lecanora... amañ e lakaan un nebeudig anvioù met n'anavan ket kazi netra ha mat e vehe din adwelet traoù zo !

skouerioù likenoù:

Xanthoria parietina, unan melen stank dre amañ.


Ur liken "deliennek" arall.

Lod a zo plakennoù peg doc'h ar c'hoad, lod arall evel deliennoù a-dreis ar c'hoad, lod c'hoazh evel gwezennigoù.
Souezhet on bet é welet en-dro "Teloschistes chrysophtalmus", ur liken dibaot hag a vez kavet kentoc'h àr ar gwez frouezh dre amañ, hag em boa komzet anezhoñ an deiz arall (ma anavan hennezh eo peogwir eo aes derc'hel soñj ag e benn !).

cf foto notenn ar 22 12 2008 (lagad aour)

Dre vras, èl ma ouiit marse, seul vuiañ a spesadoù liken a c'heller gwelet àr gwez ur gêrvras, seul broprañ aergelc'h ar gêr-se; rak pa vez saotret an aer e ya ar spesadoù tenerañ diàr-wel.
Amañ e oan en Oriant, ha me 'gav genin ne oa ket ker fall, pasapl a spesadoù a oa; mes sur a-walc'h get un aer proproc'h e vehe kavet c'hoazh paot muioc'h !
Atav e oa un dra vrav gwelet ar seurt bed bihan-se, goloet get spesadoù disheñvel, get livoù ha stummoù disheñvel... e lec'hioù zo e oa daouhanteret ur liken en arbenn ma oa ur gwir rift en e greiz ! Kreskañ ar c'hlor eo en deus krouet ar rift-mañ.
Gwelet em eus ivez penaos e oa brasoc'h ha niverusoc'h ar spesadoù liken doc'h tu ar c'hornôg (tu ar glav) ar pezh a vez lâret mes ne vez ket ker splann d'ar liesañ.
Pelloc'h, gwelet em eus ur bod hag a oa goloet a liken melen, ar pezh ne oa ket fall get un devezh gris èl-mañ.

Ma ! Kement-se a ro c'hoant da sellet a-dostoc'h doc'h bed ar likenoù ! Evel-just e vo diaes-bras er gober ervat... an amzer eo a vank, splann eo !

Hag er fin e komzin deoc'h ag ur wezenn a familh ar lann hag ar banal. N'on ket daet da benn a ouiet petra oa mes klask a rin. Hag e lârin deoc'h.

Ar gourhent. Hiniv c'hoazh n'on ket bet kalz er-maez. Sellet a ran doc'h stummoù ar gwez ha derc'hel a ran get an aridennad am boa kroget dec'h: neuze gwez bezv, haleg, derv eo a welan dreist-holl. Hag ivez pin an arvor (ur yoc'h) ha pin ar c'hoadoù (un nebeut). Gwez pupli bet plantet get an dud, pupli du, stumm "Itali", sonn èl ur piler, peotramant ar re arall, a vez plantet evit ar c'hoad, hag a vez lies uhelvarr enne. Spesadoù arall, bet plantet, ha ne ouian ket anv ebet dezhe... en un taol, en ur wezenn, setu un evn-preizh un tamm bras, liv kistin d'e gorf ! Tost a-walc'h on evit gwelet mat e fas hag ar pigos a gavan melen. Ur vaou eo, a zo amañ àr api, da c'hortoz gwelet ur preizh bennak é tremen, meitave e vehe é tiskuizhiñ ? pe é tiazeziñ e goan ?
Ur vaou eo. Arabat eo gober goap, met n'eus ket kalz a evned-preizh am eus bet tro da welet er vro amañ: ar vaou, ar falc'hun logotaer, ar "busard des roseaux" (amañ n'on ket evit lâret e anv e brezhoneg, ma levrioù n'int ket genin)... ar falc'hun pirc'hirin (faucon pèlerin); chañs bras am eus bet gwelet ar loen meurdezus-se en Oriant ar goañv 2006-2007... ar "balbuzard" ivez, mes ar blez-mañ hepken; ha setu tout evned-preizh an deiz am eus gwelet betek bremañ er vro ! Lod arall ivez, mes n'on ket peursur ag o spesad.

Ma ! E-mod-se mañ.

Ur falc'hun pirc'hirin

Hiniv n'on ket bet kalz er-maez, c'hwi a gompren, met ul lodenn ag an enderv e oan e ma oto; ur wezh kentañ troioù 3 eur; hon c'hoari a oa klask gouiet anvioù ar gwez, doc'h o stumm; da noz, memes tra , met e ma unan: orañjez e oa c'hoazh ar mervent, ha gellout a raen gwelet spis brinkier, barroù, skourroù ar gwez; da vintin em eus gellet dizoleiñ ur levr a-ziàr ar gwez just a-walc'h. Pas, èl ma kreden, evit diforc'h ar gwez hervez stumm o brinkier, pas seulemant o c'hlor, mes kentoc'h o diforc'h hervez stumm o broñs hag ar feson mand int lakaet àr ar brank. Interesant ur seurt, ha brav.
Ur misi eo klask tostaat doc'h ar gwez e kement mod a zo; ar levr-mañ a ginnig anavout an tammoù koad noazh er goañv: unan ag ar fesonioù !

Evit achu ar pennad(ig !)-mañ e tiskouezan deoc'h unan ag ar seurtoù gwez bravañ ag ar vro, a-fed stumm goañv: ar bezv (Betulus pendula dreist-holl)

Ur vezvenn; bon, gwir eo, amañ marse ne weler spis a-walc'h e stumm...

Nedeleg laouen c'hoazh, n'eo ket c'hoazh achu an devezh !

Setu enta ar maner, get e dour pintek; a-dreist ur vangoer hon eus spurmantet ar batimantoù-se, diàr dremen. etre div zervenn yaouank.

Petra a weler du-hont, àr-dreñv ar c'hastell ? Korfoù teñval hag uhel ur vandennad gwez rusinek, hañval geneoc'h emaint é kinnig fardiñ àr ar maner. An tropellad pin-se a gemer liv ur gogusenn àrnev, é foeñviñ hag é kargiñ, e-kreiz un oabl dizolo.

Ar gwez-se, ag ar spesad Pinus radiata, a zo bet plantet get Mab-den, n'eus ket ker gwerso-se. En o bro orin n'eus ket pikol anezhe ken, ar geizh: ar C'haliforni eo bro o hendadoù.

E pleg-mor ar Morbihan, dreist-holl, en o c'haver a vostadoù, get o del teñval, teñvaloc'h evit ar pin-bro, hag o boulloù-pin foeñvet doc'h un tu. Pa vezont yaouank o deus barroù ag an dias betek ar lein, ha pa vezont koshoc'h e chom hepken un nebeut barroù bras, uhel-pasapl e taont da vout.

Petra a vo planedenn ar re-mañ ? Daoust ha chom a rint dre-mañ a vidad da vidad ? Daoust hag ur marsoñj o deus a c'hourenez ar C'haliforni ha ribloù ar Meurvor Habask ? Kerzhit da ouiet...

Evit ur skeudenn vrasoc'h: Kerambourg 5.jpg

Ur steudad platan eo, netra suroc'h. Bet plantet an holl àr-un-dro un deiz bennak. C'hoarezed marse, bet hadet ar memes deiz er bopineg. Pe c'hoazh zoken, kloned èl mand eo ar pupli Itali, holl vreudeur klonet anezhe !
Skeudenn dristik un niver bras a draoù hañval, tristoc'h c'hoazh en arbenn mand int boudoù bev. Ha neoazh, pa seller mat, ha pa vehe an hevelep jenoù gete holl, ha tost-mat o lec'hioù-beviñ dezhe, marse n'eo ket ken hañval-se o buhezioù ? Etre ur blatanenn hag un all amañ, eh eus moarvat diforc'hioù hervez ar plas o deus gounezet a-hed ar blezioù get o barroù. Moarvat zo lod en o mesk hag a dap muioc'h a heol evit ar re all, hag a guzh marse an heol doc'h re arall, tammigoù. Darvoudoù ar vuhez o deus, marse, merket diforc'hioù etreze ? Lakaomp e vehe bet skoet unan d'ur gamion, ha drailhet he c'hlor. Pe unan arall a vehe bet diholpet fall, ken na oa bet gwanaet... Mes ar brasañ diforc'hioù a vo kavet, peurchañs, edan an douar, e-kuzh d'an holl. Pe re a zo strommet get tuellennoù é tremen edan dezhe ? Pe re a vez legeannet o gwriziad get re ar brousgwez a weler e-talde ? Pe re a zo plaset mat e-keñver an dour a zever en douar goude ur gaouad fall-amzer ? Un den a c'hell bout ur sant ag an dra-se é sellet a dostoc'h doc'h o yec'hed, braventez o fennad del. Ar pezh ne raimp ket amañ. C'hoant am boa just ho lakaat da soñjal e c'heller kavout an dishañvalded lec'h ma ne seblanta ket bout. Evit pleustriñ àr an dra-se, ur boelladenn evideoc'h. Kerzhit betek ar renkad gwez tostañ doc'h ho ti; pupli, pin, platan, skav-gwrac'h, ne vern. Roit un anv da bep unan anezhe, ha klaskit e-pad un herrad, ur miziad lakaomp, derc'hel soñj ag o anvioù, ha sellet doc'hte dre unanennoù, get he fenn dezhi, he buhez dezhi. Peseurt efed a c'hell disoc'h ag ur sort amprou ? Ne ouian ket fasipl, mes peurchañs ne selloc'h ket mui er memp mod penn-dre-benn doc'h ar gwez goude. Na marse zoken doc'h an dud, piv a oar ?

Evit sellet doc'h ur skeudenn brasoc'h ha bravoc'h:
Steudad platan en Oriant.jpg

E penn kentañ miz Eost n'eus ag ar wezenn-kiriz nemet ur c'horf askornek ha dizel. Un toull evit leuskel an hañv touforek, ha lan a zel betek re, da analiñ ?
Pe un toull evel toull ur boled, a lakay an hañv da ziwadiñ betek ken ne gollo e vuhez ?

Evit gwelet spisoc'h ar porteled:
Gwezenn kiriz.jpg